خاطرات یک دیوانه (تولستوی)

آن‌چه این داستان را برجسته می‌سازد، تجربه‌ی شخصی تولستوی در سال ۱۸۶۹ در شهر آرزماس است، جایی که دچار وحشتی عمیق از مرگ شد. او ورزیده تا این بحران روحی را با مضامین دینی و فلسفی در قالب داستانی کوتاه بیان کند؛ تجربه‌یی که تأثیری ژرف بر نگرش مذهبی و انسانی‌اش گذاشت.
پاول ایوانویچ بریوکوف، زندگی‌نامه‌نویس (۱۹۳۱–۱۸۶۰) در فصل چهاردهم زندگی‌نامۀ تولستوی، پایان سدۀ هفتاد قرن نزدهم را، «حادترین» دوران زندگی این نویسنده دانسته و از آن به‌عنوان «کودتای روحی» یاد کرده است؛ مرحله‌یی که به باور بریوکوف به روشنگری فکری نویسنده انجامید و آن‌چه «آموزه‌های تولستوی» خوانده می‌شوند، در همین بستر معنا یافتند.