ماشاءالله خان در دربار هارون الرشید – جلد سخت

رمان «ماشاءالله خان در بارگاه هارون الرشید» نوشته‌ی ایرج پزشکزاد، یک اثر طنز است که شخصیت اصلی آن، ماشاءالله خان، مردی شیفته‌ی کتاب‌های تاریخی است. او گمان می‌کند دوران خلافت هارون الرشید عصر طلایی زندگی بوده و آرزو دارد به آن زمان سفر کند.

ماشاءالله خان که در زندگی واقعی دربان بانک است و از زمانه‌ی خود ناراضی است، به سراغ یک مرتاض هندی در تهران می‌رود و از او می‌خواهد روحش را به دوران هارون الرشید ببرد. با پذیرفته شدن این درخواست، او خود را در دربار عباسی می‌یابد.

در آن‌جا پزشکزاد با نگاهی طنزآمیز به نقد ساختار خلافت عباسی و خشونت و بی‌عدالتی آن می‌پردازد. ماشاءالله خان از نزدیک شاهد ظلم‌ها می‌شود و حتی برای جلوگیری از قتل جعفر برمکی تلاش می‌کند.

در نهایت، تجربه‌ی او نشان می‌دهد که تصوراتش درباره‌ی گذشته اشتباه بوده و هیچ دوره تاریخی بی‌نقص نیست؛ به این ترتیب، رمان هم نقد اجتماعی ارائه می‌دهد و هم حسرت انسان نسبت به «زمان بهتر» را به چالش می‌کشد.